Cách Nhận Biết Các Bệnh Về Gan Nguy Hiểm Cần Biết

[banner id="7762"]

Cách Nhận Biết Các Bệnh Về Gan Nguy Hiểm Cần Biết

Gan là “cửa ngõ” nối giữa hệ tiêu hóa và các cơ quan trong cơ thể người. Khi mắc các bệnh lý về gan ở mức độ nhẹ, cơ thể thường không có triệu chứng rõ ràng. Tới khi nhận biết được các dấu hiệu thì đã muộn, bệnh đã ở giai đoạn giữa hoặc cuối. Vậy cách nhận biết các bệnh về gan là gì?

1. Gan và các bệnh về gan 

1.1. Đại cương

Vị trí của gan trong cơ thể là chủ yếu ở vùng hạ sườn phải, phía trên là cơ hoành, phía dưới là dạ dày và ruột, phía sau là thận phải. Do nằm ở vị trí “cửa ngõ” nên gan rất dễ bị tổn thương hay nhiễm trùng từ vùng khác lan sang. 

Một số chức năng của gan có thể kể tới như:

  • Chức năng chuyển hóa: Bao gồm chuyển hóa glucid, lipid, protid để cung cấp năng lượng cho cơ thể
  • Chức năng chống độc: ngăn chặn các chất độc xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa, đồng thời làm giảm độc tính và thải trừ một số chất cặn bã do chuyển hóa chất trong cơ thể tạo nên.
  • Chức năng tạo mật: Mật có tác dụng giúp tiêu hóa thức ăn tan trong dầu, giúp hấp thu chất dinh dưỡng của cơ thể.
  • Chức năng dự trữ: Bao gồm dự trữ các vitamin tan trong dầu, dự trữ sắt và dự trữ máu

Các bệnh về gan là tình trạng tổn thương các tế bào gan, làm rối loạn và giảm các chức năng gan. Các bệnh lý này thường khó phát hiện sớm vì gan là cơ quan có khả năng tái sinh vô cùng mạnh mẽ. 

Nguyên nhân của các bệnh lý về gan được chia thành nguyên nhân bên ngoài và nguyên nhân bên trong. Nguyên nhân bên ngoài thường là do nhiễm virus (HAV, HBV, HCV, HDV, HEV, HGV), nhiễm vi khuẩn (giang mai, E. coli…), nhiễm chất độc (thủy ngân, chì…), nhiễm ký sinh trùng (giun, sán lá gan…). Nguyên nhân bên trong thường là do ứ mật, ứ trệ tuần hoàn, rối loạn chuyển hóa các chất…

>>> Xem thêm: Bệnh Về Gan, Nguyên Nhân Và Triệu Chứng Cần Hiểu Rõ

1.2. Các bệnh về gan thường gặp 

Để nắm được cách nhận biết các bệnh về gan, trước hết chúng ta cùng tìm hiểu về một số bệnh về gan thường gặp nhất. 

Gan nhiễm mỡ

cach-nhan-biet-cac-benh-ve-gan-1

Gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng mỡ trong gan tăng cao hơn bình thường. Với người có một lá gan khỏe mạnh, lượng mỡ chỉ chiếm 1 – 2% trên tổng trọng lượng lá gan. Với người bị gan nhiễm mỡ, lượng mỡ chiếm ít nhất là 5% trên tổng trọng lượng lá gan. 

Dựa trên tỉ lệ mỡ chiếm bao nhiêu phần trăm trong gan, bệnh gan nhiễm mỡ được chia thành 3 giai đoạn:

  • Giai đoạn 1: Lượng mỡ chiếm 5 – 10% trên tổng trọng lượng gan. Đây là giai đoạn lành tính và có thể chữa khỏi hoàn toàn.
  • Giai đoạn 2: Lượng mỡ chiếm 10 – 20% trên tổng trọng lượng gan. Đây là giai đoạn bắt đầu có tình trạng viêm và để lại các mô sẹo xen kẽ giữa các tế bào gan. Bệnh có thể chữa nhưng chuyển biến xấu rất nhanh.  
  • Giai đoạn 3: Lượng mỡ chiếm 20 – 30% trên tổng trọng lượng gan. Đây là giai đoạn mô sẹo chiếm đa số, bệnh nhanh chóng biến chứng thành xơ gan, ung thư gan và việc điều trị có ý nghĩa kéo dài sự sống. 

>>> Xem thêm: Cách điều trị gan nhiễm mỡ được nhiều người áp dụng nhất

Viêm gan

Viêm gan là tình trạng gan bị tổn thương do sự xâm nhập của virus, ký sinh trùng, chất độc hoặc do rượu. Trong đó, viêm gan A và viêm gan E là lành tính và có thể khỏi hoàn toàn, viêm gan do rượu, viêm gan B và viêm gan C dễ chuyển sang thể mạn tính và biến chứng sang xơ gan, ung thư gan. Viêm gan D thường xuất hiện ở người bị viêm gan B. 

Xơ gan

Xơ gan là tình trạng gan bị tổn thương khá nghiêm trọng trong một thời gian dài, các tế bào gan được thay thế dần bởi các mô xơ hóa. Cấu trúc gan bị biến đổi dẫn tới các chức năng gan suy giảm nặng nề và không thể phục hồi do tế bào ở đây không còn khả năng tái sinh. 

Ung thư gan

Ung thư gan là tình trạng các tế bào gan tăng sinh không bình thường, lâu ngày tập hợp lại hình thành nên khối u. Bệnh thường gặp ở những bệnh nhân mắc viêm gan B, viêm gan C mạn tính hoặc xơ gan. 

>>> Xem thêm: Chỉ Số Viêm Gan B Chẩn Đoán Bệnh Phổ Biến Nhất Hiện Nay

2. Các yếu tố nguy cơ của bệnh gan

Bệnh gan được ví như là kẻ giết người thầm lặng và có thể gặp ở mọi đối tượng. Những yếu tố nguy cơ làm tăng tỉ lệ mắc bệnh của một người bao gồm:

Ai dễ mắc bệnh gan? - Thức khuya thường xuyên

Ai dễ mắc bệnh gan? – Thức khuya thường xuyên

  • Thức khuya thường xuyên.
  • Thường xuyên sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, cà phê, ma túy… 
  • Sử dụng một số loại thuốc gây tác dụng phụ lên gan trong thời gian dài. 
  • Chế độ sinh hoạt, ăn uống không khoa học, không đảm bảo vệ sinh như ăn thực phẩm sống hoặc nấu tái, ăn thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, đường, ăn thực phẩm cay nóng thường xuyên… 
  • Quan hệ tình dục không an toàn. 
  • Truyền máu, hiến máu, nhận máu không an toàn. 
  • Dùng chung các vật dụng vệ sinh cá nhân như rao cạo râu, bấm móng tay, kim xỏ khuyên tai, dụng cụ xăm hình… 
  • Thường xuyên ở trong môi trường có nhiều hóa chất độc hại, rác thải, khói bụi công nghiệp. 
  • Tiền sử gia đình có người mắc ung thư các loại. 
  • Người bị ung thư có khối u đang di căn.

3. Cách nhận biết các bệnh về gan – Biểu hiện lâm sàng

Mỗi bệnh gan thường có những biểu hiện riêng để phân biệt. Các triệu chứng ban đầu thường khá mờ nhạt và rõ rệt hơn khi gan đã suy nặng (gan mất bù). 

Dưới đây là một số biểu hiện lâm sàng chung thường gặp ở các bệnh lý này. Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu giúp phỏng đoán sơ bộ ban đầu về bệnh bởi có những triệu chứng tương tự với một số bệnh lý ngoài gan. Để đưa ra chẩn đoán đúng nhất cần kết hợp với các triệu chứng cận lâm sàng. 

3.1. Đau hạ sườn phải

Mỗi cơ quan trong hệ tiêu hóa thường có vị trí và cơn đau đặc trưng. Trong đó hạ sườn phải là vị trí của phần lớn diện tích gan nên đây là vùng đau của các bệnh lý ở gan. Nó là dấu hiệu cảnh báo cho sự tổn thương của các tế bào. 

Cơn đau thường âm ỉ kéo dài và có thể nặng dần theo thời gian. Cơn đau xảy ra dữ dội hơn khi ăn các thực phẩm chứa nhiều lipid. 

3.2. Rối loạn tiêu hóa

Gan yếu sẽ dẫn tới hoạt động tiết dịch mật để phân hủy thức ăn bị giảm sút. Vì thế nên người bệnh hay cảm thấy chướng bụng, khó tiêu sau khi ăn, đặc biệt là khi ăn các thực phẩm có hàm lượng lipid lớn.

Thậm chí, bệnh nhân có thể thấy buồn nôn hoặc nôn, tiêu chảy vì không thể tiêu hóa hết các chất dinh dưỡng này.

3.3. Mẩn ngứa

Nổi mẩn ngứa, mề đay hoặc mụn nhọt là triệu chứng báo hiệu cơ thể đang nóng trong hay bị dị ứng với một yếu tố nào đó. Có thể do khi gan hoạt động kém, việc bài tiết chất thải ra khỏi cơ thể giảm khiến chúng tích tụ vào máu và biểu hiện dưới lớp da.

3.4. Mệt mỏi, chán ăn, giảm cân nhanh

cach-nhan-biet-cac-benh-ve-gan-3

Chán ăn

Những dấu hiệu kể trên chính là một phần nguyên nhân làm cho người bệnh luôn có cảm giác mệt mỏi, chán ăn hay không cảm thấy ngon miệng khi ăn uống. 

Bên cạnh đó, tình trạng chán ăn có thể đến từ vấn đề sản xuất và bài tiết dịch mật bị ứ trệ, dẫn tới thức ăn khó phân hủy và tiêu hóa, nhất là đối với những thực phẩm chứa nhiều chất béo. Hiển nhiên khi đó bệnh nhân sẽ gầy đi trông thấy trong thời gian ngắn do thiếu hụt chất dinh dưỡng kéo dài.  

Tình trạng mệt mỏi cũng có thể do quá trình thải độc tố ở gan gặp vấn đề. Với bệnh nhân đang trong giai đoạn điều trị bệnh, mức độ mệt mỏi còn được dùng làm một trong những tiêu chí đánh giá sự hồi phục chức năng của gan.

3.5. Vàng da, vàng mắt

Củng mạc mắt là nơi dễ nhận thấy nhất khi có màu vàng xuất hiện. Cùng với dấu hiệu vàng da, đây là hai dấu hiệu đặc trưng trong nhận biết các bệnh về gan.

Nguyên nhân là do khi chức năng gan suy giảm, khả năng chuyển hóa bilirubin từ dạng tự do thành dạng kết hợp cũng giảm theo. Bilirubin dạng tự do không có khả năng tan trong nước nên sẽ thấm ngược trở lại máu gây ra màu vàng bên dưới lớp da. 

3.6. Nước tiểu vàng đậm

Khi có nước tiểu có màu vàng đậm, hãy xem xét có phải do uống không đủ lượng nước mỗi ngày hay đang sử dụng thuốc kháng sinh hay không. Nếu câu trả lời là không, rất có thể đây là dấu hiệu cảnh báo các bệnh về chức năng gan. 

3.7. Phù

Bộ phận dễ bị phù do bệnh gan nhất chính là chân, bụng, thậm chí khi bị suy gan nặng có thể dẫn tới phù não và tử vong nhanh sau đó. Nguyên nhân là vì khi gan hoạt động kém làm giảm tổng hợp albumin dẫn tới giảm áp suất keo huyết tương. Đây là một trong những cơ chế dẫn tới phù. 

3.8. Vết bầm tím dưới da, dễ chảy máu

cach-nhan-biet-cac-benh-ve-gan-4

Dễ chảy máu

Nếu cơ thể không bị va đập hoặc gặp chấn thương mạnh mà vẫn nổi những vết bầm tím dưới da không rõ nguyên nhân thì đó là dấu hiệu đáng chú ý cho những người bị các bệnh về gan. 

Như đã biết, gan có khả năng tổng hợp protein, bao gồm cả yếu tố làm đông máu. Khi người bệnh bị suy gan thì dẫn tới sự rối loạn tổng hợp các yếu tố này. Vì thế chỉ một sự va chạm nhẹ cũng có thể làm vỡ những mạch máu nằm ngay dưới lớp da và tạo thành các vết bầm tím. 

Bên cạnh đó thì bệnh nhân cũng hay bị chảy máu chân răng, chảy máu cam không rõ nguyên nhân. 

3.9. Vết sao mạch dưới da

Đây là một dấu hiệu thường gặp ở bệnh gan từ giai đoạn giữa đến cuối. Các dấu sao mạch hay xuất hiện ở những vùng da mỏng như cổ, cánh tay, ngực…

Phần giữa của dấu sao hơi nhô lên, màu sẫm hơn và từ đây có nhiều nhánh nhỏ như chân nhện tỏa ra xung quanh thành vòng tròn. Nguyên nhân được cho là do rối loạn chuyển hóa một số chất gây giãn mạch làm giãn nở mạch máu và nhìn thấy được qua lớp da mỏng. 

4. Cách nhận biết các bệnh về gan – Xét nghiệm cận lâm sàng

Dưới đây là một số dấu hiệu cận lâm sàng chung thường gặp ở các bệnh lý về gan. Việc thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá các biểu hiện cận lâm sàng là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất. 

4.1. Cách nhận biết các bệnh về gan qua chỉ số bilirubin máu

Bilirubin (hay sắc tố mật) tồn tại dưới hai dạng là dạng bilirubin tự do và dạng bilirubin kết hợp. Bản chất của bilirubin chính là sản phẩm giáng hóa của nhân hemoglobin có trong máu. 

Ở người mắc các bệnh về gan, nồng độ bilirubin huyết tăng cao do gan lúc này bị giảm khả năng tổng hợp bilirubin từ dạng tự do thành dạng kết hợp. Bilirubin dạng tự do vốn gây độc cho cơ thể và không có khả năng tan trong nước nên sẽ thấm ngược trở lại máu. 

Lượng bilirubin trong máu người bình thường rơi vào khoảng 0,1 – 1,0 mg/dL. Bilirubin có thể tăng cao hơn mức bình thường ở trẻ em sơ sinh, phụ nữ đang có thai, người vừa vận động thể lực mạnh…

Bilirubin máu tăng cao cũng có thể gặp ở người bị suy tim mất bù, suy tuyến giáp, sỏi ống mật, chít hẹp đường mật, suy tụy… Ngược lại, nồng độ này giảm thường không có ý nghĩa bệnh lý nào mà chỉ là do tác dụng phụ của một số thuốc hoặc sử dụng chất kích thích caffein. 

Một số bệnh về gan còn có triệu chứng lâm sàng là bilirubin niệu tăng nên xét nghiệm nồng độ bilirubin trong nước tiểu cũng giúp đưa ra những chẩn đoán về bệnh gan

4.2. Cách nhận biết các bệnh về gan qua chỉ số AST và ALT

Chỉ số men gan AST, ALT

Chỉ số men gan AST, ALT

Đây là hai chỉ số men gan mang ý nghĩa thể hiện tính toàn vẹn của các tế bào gan, mục đích để đánh giá chức năng gan dễ dàng hơn. Trong đó, ALT là enzyme đặc hiệu ở gan hơn so với AST. Ở người mắc các bệnh về gan, cả hai chỉ số men gan này đều cao hơn bình thường. 

Gan là nơi có nồng độ ALT cao nhất, chủ yếu được tìm thấy trong bào tương của các tế bào gan (một ít lượng ALT có mặt trong tụy, tim, thận). Gan cũng là nơi có nồng độ AST cao thứ hai, chủ yếu được tìm thấy trong ti thể của các tế bào gan (tim là nơi có nồng độ AST cao nhất).

AST và ALT của một người có lá gan khỏe mạnh sẽ dao động tùy thuộc vào giới tính, thông thường ổn định ở mức 10 – 50 U/L đối với nam giới và 10 – 35 U/L đối với nữ giới. AST, ALT có thể tăng cao hơn bình thường ở phụ nữ đang có thai, người vừa vận động thể lực mạnh, người vừa trải qua phẫu thuật lớn…

Bởi vì hai enzyme này không chỉ tồn tại trong gan nên việc dựa vào nồng độ AST, ALT máu tăng cao chưa thể khẳng định luôn nguyên nhân là ở gan. Vậy nên người ta đã phân loại các mốc tỉ lệ AST/ALT như sau:

  • AST/ALT < 1: Tổn thương gan ở mức độ nhẹ hay giai đoạn cấp tính.
  • 1 < AST/ALT < 2: Tổn thương gan ở mức độ nặng hay giai đoạn mạn tính. Một số trường hợp là bệnh nhân bị viêm cơ tim, viêm đa cơ.  
  • AST/ALT > 2: Tổn thương gan do rượu. 

4.3. Cách nhận biết các bệnh về gan qua chỉ số albumin huyết tương 

Albumin là một protein được sản xuất ở gan với chức năng ổn định áp suất keo trong lòng mạch. Nồng độ albumin huyết thanh giảm cũng là một trong những yếu tố quan trọng để kết luận sự suy giảm chức năng gan.

Trong giai đoạn đầu của bệnh gan, chỉ số này có thể chưa giảm thấp hẳn là bởi thời gian phân hủy albumin khá lâu, thường là 12 – 18 ngày. 

Albumin máu ở người khỏe mạnh rơi vào khoảng 3,5 – 4,8 g/dL. Chỉ số này có thể giảm nhẹ ở phụ nữ đang có thai, phụ nữ đang uống thuốc tránh thai, trẻ em sơ sinh… 

Albumin huyết tương giảm còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh khác ngoài gan như suy tim, đa u tủy xương, lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, viêm đường tiết niệu, suy thận, tiểu đường… Trái lại, chỉ số này tăng cao ở người bị viêm tụy cấp hoặc người bị mất nước nghiêm trọng (tiêu chảy, nôn…). 

5. Cách nhận biết các bệnh về gan – Khám sàng lọc 

Với những người có ít nhất một trong các biểu hiện lâm sàng nêu trên, nên cân nhắc tới trường hợp mình bị mắc các bệnh về gan và sớm đi khám tại các cơ sở y tế. Với những người có một trong các yếu tố nguy cơ khiến dễ mắc các bệnh về gan thì cũng nên kiểm tra chức năng gan định kỳ 3 – 6 tháng/ lần. 

Xét nghiệm sàng lọc

Xét nghiệm sàng lọc

Hiện nay, cách nhận biết các bệnh về gan chuẩn xác nhất tại các cơ sở y tế đa số là thực hiện gói xét nghiệm sàng lọc bệnh gan mật như sau: 

  • Phân tích tổng quát tế bào máu ngoại vi. 
  • Định lượng bilirubin toàn phần, bilirubin trực tiếp.
  • Định lượng protein toàn phần. 
  • Định lượng glucose. 
  • Định lượng creatinin. 
  • Đo nồng độ ALT. 
  • Đo nồng độ AST.
  • Định lượng HBsAg, HBsAb, HCV Ab (sàng lọc viêm gan gây ra bởi virus). 
  • Định lượng HDL – C, LDL – C (liên quan tới nồng độ cholesterol). 
  • Điện giải đồ (natri, kali, clo).
  • Phân tích tổng quan nước tiểu. 
  • Định lượng ure. 

Trước khi làm xét nghiệm, bạn nên cung cấp thông tin về các loại thuốc hiện đang sử dụng bởi các chỉ số trên đều bị ảnh hưởng (tăng hoặc giảm) khi sử dụng một số loại thuốc. Ngoài ra, cần lưu ý không sử dụng các chất kích thích vào ngày trước khi khám bệnh hay ăn/ uống quá no trong vòng 4 tiếng trở lại đó. 

Trên đây là tất cả thông tin cần biết về cách nhận biết các bệnh về gan. Nếu có nhu cầu được tư vấn thêm, bạn đọc vui lòng liên hệ vào số HOTLINE 1800.6091 để được tư vấn MIỄN PHÍ bởi đội ngũ dược sĩ, bác sĩ uy tín trên toàn quốc. 

Chia sẻ bài viết


DMCA.com Protection Status
You cannot copy content of this page
Contact Me on Zalo
1800 6091