Vàng Da Tại Gan Có Thể Được Gây Ra Bởi Những Bệnh Lý Nào

[banner id="7762"]

Vàng Da Tại Gan Có Thể Được Gây Ra Bởi Những Bệnh Lý Nào

Vàng da được hiểu đơn giản là tình trạng da có màu vàng hơn so với bình thường. Khi thấy những dấu hiệu vàng da bất thường như vậy, bạn cần đến bác sĩ khám sớm để phát hiện các bệnh tiềm ẩn. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ cho bạn đọc những kiến thức về chứng vàng da ở người lớn, đặc biệt là vàng da tại gan. Hãy cùng tìm hiểu những kiến thức đó trong bài viết dưới đây nhé.

1. Vàng da là gì? 

Vàng da là tình trạng da,  niêm mạc và củng mạc mắt chuyển sang màu vàng bất thường. Màu vàng này là do mức độ cao của bilirubin, một sắc tố mật màu vàng cam lắng đọng nhiều ở da và niêm mạc.

Bilirubin được hình thành từ sự phân hủy của các tế bào hồng cầu khi hemoglobin (một phần của tế bào hồng cầu vận chuyển oxy) bị phá vỡ, đây là quá trình bình thường để cơ thể loại trừ các tế bào hồng cầu cũ hoặc bị hư hỏng.

Bilirubin theo máu được vận chuyển đến gan, tại đây nó kết hợp với mật (dịch do gan sản xuất). Bilirubin sau đó tiếp tục được di chuyển qua đường mật vào đường tiêu hóa để cuối cùng đào thải ra khỏi cơ thể.

Hầu hết bilirubin sẽ được thải trừ ra ngoài qua phân và một lượng nhỏ được thải trừ qua nước tiểu. Khi bilirubin không được đào thải ra ngoài sẽ tích tụ trong máu rồi sau đó là lắng đọng ở mô. Kết quả là gây ra tình trạng vàng da.

Vàng da tại gan

Vàng da tại gan

Nhiều người bị vàng da đi tiểu thấy nước tiểu màu sẫm hơn bình thường và phân có màu sáng. Những thay đổi này xuất hiện là do bilirubin bị tắc nghẽn gây cản trở việc đào thải bilirubin trong phân, khiến lượng bilirubin thừa tìm cách đào thải qua nước tiểu.

Nếu nồng độ bilirubin cao có thể tích tụ vào các mô, gây ngứa khắp cơ thể. Đặc biệt ở trẻ sơ sinh, khi nồng độ bilirubin quá cao có thể gây ra tổn thương não kernicterus.

>>>> Xem thêm: Vàng Da Và Các Nguyên Nhân Thường Gặp Tại Gan

2. Vàng da là biểu hiện bệnh gì?

Ở trẻ sơ sinh, vàng da có thể coi là bình thường (vàng da sinh lý) do chu sống của hồng cầu ở trẻ ngắn hơn người lớn nên lượng bilirubin giải phóng nhiều hơn, thêm nữa là chức năng liên hợp của gan kém dẫn đến tăng bilirubin gián tiếp gây vàng da.

Các trường hợp này chiếm tỷ lệ tới 60% ở trẻ đủ tháng và hầu hết trường hợp trẻ non tháng. Chứng vàng da thường xảy ra trong tháng tuổi đầu tiên.

Vàng da sơ sinh thông thường sẽ hết sau một tuần với trẻ đẻ đủ tháng và sau hai tuần với trẻ đẻ thiếu tháng, nhưng nếu biểu hiện kéo dài có thể do bệnh lý nào đó.

Trong khi đó, nếu vàng da xuất hiện người lớn thì thường do bệnh lý. Nguyên nhân vàng da ở người lớn thường do cơ thể sản xuất quá nhiều bilirubin hoặc lượng bilirubin được đào thải ở gan ít hơn, khiến bilirubin lắng đọng tại các mô.

Trong một số ít trường hợp gọi là “vàng da giả” do dư thừa beta-carotene. Hiện tượng này thường xảy ra khi ăn quá nhiều cà rốt hoặc bí đỏ. Chứng vàng da có thể dễ được nhận thấy bằng mắt thường.

Nó được thể hiện qua dấu hiệu lâm sàng đó là bệnh nhân có da màu vàng hơn bình thường, nhất là ở lòng bàn tay; củng mạc vàng, nước tiểu vàng hoặc thẫm màu.

Vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da ở trẻ sơ sinh

Ngoài các dấu hiệu lâm sàng, có thể dựa vào các kết quả xét nghiệm máu định lượng bilirubin bao gồm bilirubin toàn phần, trực tiếp và gián tiếp. Kết quả xét nghiệm sẽ được đánh giá dựa vào các chỉ số Bilirubin bình thường sau:

  • Giá trị bình thường Bilirubin toàn phần là: 0.8 – 1.2 mg% (<17µmol/l). Vàng da xuất hiện rõ khi  Bilirubin toàn phần  > 2.5 mg/dl
  • Giá trị bình thường của Bilirubin gián tiếp: 0.6 – 0.8 mg% (<12.7 µmol/l)
  • Giá trị bình thường của Bilirubin trực tiếp : 0.2 – 04 mg% (<4.3 µmol/l)

Bên cạnh đó, cũng có thể dựa vào giá trị bình thường của các chỉ số men gan AST và ALT:

  • Giá trị AST bình thường khoảng 20 – 40 UI/l.
  • Giá trị ALT bình thường cũng tương đương như AST, trong khoảng 20 – 40 UI/l.

Ở các trường hợp vàng da bệnh lý, các chỉ số AST và ALT này thường cao gấp đôi giá trị bình thường.

Các chỉ số xét nghiệm gan

Các chỉ số xét nghiệm gan

Các bệnh lý về gan

  • Viêm gan cấp tính

Những nguyên nhân gây viêm gan cấp tính phổ biến nhất đó là  do nhiễm siêu vi, do ảnh hưởng của rượu và đồ uống có cồn, tác dụng phụ của thuốc, sẽ làm suy giảm chức năng liên hợp bilirubin với glucuronic.

Khi chức năng liên hợp glucuronic giảm cũng dẫn đến khả năng tiết bilirubin vào dịch mật bị suy giảm, kết quả là khiến nồng độ bilirubin trong máu tăng cao gây vàng da.

  • Viêm gan mạn tính

Những nguyên nhân gây viêm gan mạn thường gặp bao gồm nhiễm virus viêm gan B, viêm gan C, nhiễm độc tố Aflatoxin,…. Viêm gan mạn tính có thể dẫn đến hình thành các tổ chức mô xơ và sẹo, ảnh hưởng đến sự tiết mật, cuối cùng dẫn đến vàng da.

Các bệnh lý đường mật

Viêm đường mật, tắc đường dẫn mật, viêm túi mật, sỏi mật… có thể gây cản trở dòng chảy của mật trong đường mật khiến bilirubin không được chuyển hóa, làm tràn bilirubin vào máu và dẫn đến vàng da.

Bên cạnh đó, viêm tụy, ung thư tụy, ung thư gan và ung thư đường mật cũng dẫn đến tình trạng này nhưng thường ít gặp hơn.

Ngoài ra, tình trạng ống dẫn mật phát triển không bình thường, trường hợp này rất hiếm xảy ra (ví dụ u nang ống mật chủ) cũng sẽ làm dòng chảy của dịch mật bị gián đoạn gây nên hiện tượng vàng da tại gan.

Trong trường hợp này, hiện tượng vàng da sẽ xuất hiện từ khi sinh và thường xuyên tái diễn.

Bệnh thiếu máu tan huyết

Là tình trạng số lượng tế bào hồng cầu bị phá hủy nhiều hơn so với số lượng tế bào được sinh ra. Khi các tế bào hồng cầu bị phá hủy nhiều đồng nghĩa với việc sẽ giải phóng một lượng lớn bilirubin vào máu.

Nhưng thông thường, người bệnh thiếu máu tan huyết chỉ xuất hiện triệu chứng vàng da nhẹ và khó phát hiện.

Một số bệnh hiếm gặp

  • Hội chứng Gilbert (hội chứng rối loạn gan và mật), hội chứng Crigler-Najjar: Đây là những hội chứng di truyền làm suy giảm khả năng hoạt động của các enzym trong quá trình xử trí bilirubin.
  • Hội chứng Dubin-Johnson là hội chứng rối loạn bài tiết bilirubin glucuronid. 

Ngoài ra, vàng da cũng có thể gây ra bởi thuốc. Một số loại thuốc có thể gây viêm gan tương tự như viêm gan siêu vi, ví dụ như thuốc gây mê Halothan, thuốc giảm đau Salicylates (Aspirin), thuốc cao huyết áp Methyldopa,….

Lại có một số loại thuốc khác gây viêm đường mật, ứ mật và/hoặc vàng da, điển hình là Estrogen.

>>>> Xem thêm về: Vàng Da Trước Gan, Bênh Lý Nguy Hiểm Chớ Nên Coi Thường

3. Các trường hợp vàng da tại gan

3.1 Vàng da trước gan (vàng da tan huyết)

Vàng da trước gan hay còn gọi và vàng da tan huyết. Trong vàng da trước gan, hồng cầu bị phá hủy nhiều khiến lượng Hemoglobin giải phóng cũng nhiều hơn, sau khi bị phá hủy nó sẽ được vận chuyển tới gan để chuyển hóa.

Khi lượng Hemoglobin quá nhiều sẽ khiến cho gan quá tải không thể liên hợp và bài tiết tất cả bilirubin, dẫn đến bilirubin máu tăng, bám vào các mô và gây vàng da. Loại vàng da này do hai nhóm nguyên nhân gây ra: Thứ nhất là do hồng cầu, thứ hai là do nguyên nhân ngoài hồng cầu.

Nguyên nhân do Hồng cầu

  • Bất thường màng hồng cầu: Màng hồng cầu xảy ra những bất thường trở nên  dễ kết dính, dễ vỡ hơn
  • Thiếu men G6PD: Khi thiếu enzym chống oxy hóa, hồng cầu trở nên dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân gây stress (ví dụ giảm oxy máu, ảnh hưởng bởi thức ăn). Các tác nhân này có thể gây phá hủy hồng cầu.
  • Bệnh Hb: Ví dụ bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia, HbE.

Nguyên nhân ngoài hồng cầu

  • Các yếu tố miễn dịch

Các kháng thể trong cơ thể (cả bệnh tự miễn nguyên phát và thứ phát hoặc ung thư) tấn công hồng cầu và phá hủy nó. Tình trạng tan máu do yếu tố miễn dịch có thể gặp trong các trường hợp: Bất đồng nhóm máu, tai biến truyền máu, tán huyết tự miễn

  • Các yếu tố không do miễn dịch

Hiện tượng tan máu ngoài hồng cầu không do yếu tố miễn dịch gặp trong các trường hợp: Nhiễm sốt rét, nhiễm trùng, cường lách,….

Vàng da do bệnh lý hồng cầu

Vàng da do bệnh lý hồng cầu

Hoặc dựa theo diễn tiến bệnh, người ta có thể chia vàng da trước gan ra thành 2 loại:

  • Cấp tính: Tán huyết nội mạch có biểu hiện thiếu máu rõ hơn vàng da (da xanh nhiều nhưng vàng ít hơn) gặp trong trường hợp truyền nhầm nhóm máu, người mắc bệnh lý về hồng cầu.
  • Mạn tính: Tán huyết nội mô (Tăng bắt giữ hồng cầu ở lách gặp trong bệnh sốt rét, cường lách…)

Vàng da trước gan có những biểu hiện lâm sàng như sau:

  • Vàng da xảy ra theo từng đợt, thường không ngứa.
  • Nước tiểu có màu vàng sậm, phân vàng sậm
  • Thiếu máu kèm lách to tương ứng với từng đợt vỡ hồng cầu.
  • Sốt, đau tức hạ sườn phải âm ỉ, diễn ra từng đợt cùng với biểu hiện từng đợt tán huyết.

3.2 Vàng da tại gan

Đây nguyên nhân chính gây nên vàng da ở người trưởng thành do tế bào gan bị trục trặc và không thu nhận được bilirubin, bilirubin không được chuyển hóa và đào thải,  gây ứ đọng trong máu và bám vào các mô.

Nguyên nhân vàng da tại gan gây tăng nồng độ bilirubin máu có thể do các tế bào gan bị tổn thương, bị hủy hoại hoặc số lượng tế bào bị giảm. Vàng da tại gan có thể do viêm gan được phân loại theo thời gian xuất hiện triệu chứng, bao gồm:

Vàng da tại gan do viêm gan tối cấp

Viêm gan tối cấp là viêm gan có thời gian diễn tiến dưới 2 tuần. Viêm gan tối cấp thường được nhận biết với 5 triệu chứng sau:

  • Sốt cao lên đến 40 – 41 độ C.
  • Gan teo
  • Vàng da sậm
  • Chảy máu, xuất huyết
  • Bệnh não gan

Viêm gan bán tối cấp

Các triệu chứng của bệnh viêm gan bán tối cấp xuất hiện và tiến triển nặng rất nhanh, trong khoảng thời gian 2 – 4 tuần. Tình trạng bệnh nhân nhanh chóng xấu đi có thể tiến triển đến hôn mê và phù não trong vòng vài ngày hoặc vài tuần.

Rối loạn đông máu thường là kết quả của suy gan hoặc đông máu nội mạc rải rác và suy thận chức năng (hội chứng gan-thận ) có thể xuất hiện.

Viêm gan cấp

Hội chứng suy tế bào gan thường không rõ ràng, diễn tiến không quá 6 tháng. Triệu chứng vàng da tại gan xuất hiện sau khi sốt có dấu hiệu giảm.

Bệnh thường diễn tiến qua 4 giai đoạn:

  • Thời kỳ ủ bệnh: Các triệu chứng chưa được nhận biết được
  • Thời kỳ tiền vàng da: Trong giai đoạn này, người bệnh xuất hiện các triệu chứng giống như khi bị mắc cúm bao gồm mệt mỏi, chán ăn, đau cơ – xương – khớp, sốt nhẹ kèm lạnh run, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu.
  • Thời kỳ vàng da: Sốt giảm dần hoặc có thể hết sốt, triệu chứng vàng da xuất hiện tăng dần, nước tiểu sẫm màu hơn, có thể xuất hiện tình trạng phân bạc màu, đôi khi da thấy ngứa. Khám lâm sàng thấy gan có thể bình thường hoặc to mấp mé bờ sườn, mật độ mềm, bờ tù, bề mặt trơn láng.
  • Thời kỳ phục hồi: Dấu hiệu vàng da tại gan giảm dần, người bệnh đi tiểu nhiều, cơ thể dần khỏe hơn.

Các nguyên nhân dẫn đến viêm gan cấp

  • Viêm gan do siêu vi: Trong đa số các trường hợp viêm gan cấp, nguyên đều là do nhiễm virus.
  • Viêm gan do vi trùng

Các loại vi trùng như Leptospira, thương hàn có thể gây ra viêm gan với các triệu chứng vàng da tại gan. Đi kèm với đó là biểu hiện của hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc rõ, biểu hiện vàng da thường xuất hiện muộn.

  • Viêm gan do thuốc, đặc biệt là thuốc paracetamol
  • Viêm gan do rượu, bia
Vàng da do nhiễm vi trùng

Vàng da do nhiễm vi trùng

Viêm gan mạn

Trong trường hợp viêm gan mạn tính tình ngoài chứng vàng da, bệnh nhân thường có cảm giác mệt mỏi, chán ăn, cơ thể suy nhược, dễ rối loạn tiêu hóa.

Bệnh nhân bị viêm gan mạn thường rất ít khi có triệu chứng gì cho đến lúc bệnh đã tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan. Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến viêm gan mạn:

  • Do nhiễm siêu vi: Virus viêm gan B, virus viêm gan C
  • Do sử dụng dụng rượu, bia trong một thời gian dài
  • Do ảnh hưởng của thuốc tây khi sử dụng kéo dài: Thuốc mê halothan, thuốc giảm đau hạ sốt chống viêm salicylates.

Khi viêm gan mạn tiến triển thành xơ gan thì ngoài biểu hiện vàng da, bệnh nhân phải có thêm các triệu chứng khác của hội chứng suy tế bào gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa,…

>>>> Xem thêm: Viêm Gan Cấp Là Gì, Chẩn Đoán Và Điều Trị Như Thế Nào

3.3 Vàng da sau gan

Vàng da sau gan thường liên quan đến bệnh lý về ống túi mật như: 

  • Hẹp hoặc nghẽn ống mật: Dịch mật có chứa bilirubin được dẫn từ các ống dẫn mật nhỏ xen kẽ các tế bào gan về tập trung tại ống mật chủ. Khi ống mật chủ bị hẹp hoặc bị nghẽn thì dịch mật sẽ tràn vào máu gây ra hiện tượng vàng da, màu vàng ở đây là màu của bilirubin.
  • Sỏi mật: Bình thường dịch mật ở dạng lỏng nhưng khi dịch mật chứa nồng độ cholesterol quá cao thì sẽ hình thành các tinh thể và lắng đọng lại tạo sỏi. Nếu sỏi ở trong túi mật thì thường không gây quá nhiều ảnh hưởng, nhưng khi sỏi mắc kẹt ở ống mật chủ sẽ làm dịch mật không vào ruột được, bị ứ lại rồi thẩm thấu vào máu gây ra vàng da.
  • Giun chui ống mật cũng gây nên tắc mật
  • Ung thư đầu tụy cũng có thể gây chèn ép đường dẫn mật dẫn đến tắc dòng chảy của dịch mật.
  • Viêm tụy cấp gây phù nề làm tắc đường dẫn mật cũng sẽ gây vàng da;
  • Xơ gan: Khi gan bị xơ, gan sẽ hình thành các tổ chức xơ gây chèn ép làm tắc đường dẫn mật dẫn tới vàng da
  • Ung thư túi mật phát triển cũng là nguyên nhân gây tắc ống mật chủ
Vàng da do sỏi mật

Vàng da do sỏi mật

Các biểu hiện của vàng da sau gan có thể thấy trên lâm sàng như: 

  • Vàng da, niêm mạc
  • Ngứa: Có thể xuất hiện sớm hơn cả vàng da, nguyên nhân là do ứ đọng muối mật ở da
  • Nước tiểu màu vàng sậm nguyên nhân do tăng thải bilirubin gián tiếp
  • Phân bạc màu nguyên nhân là do đường dẫn mật bị tắc, mật không chuyển hóa bilirubin thành  urobilinogen.

4. Phòng vàng da tại gan như thế nào?

Những biện pháp phòng ngừa vàng da trước gan:

  • Vệ sinh nhà cửa, phát quang cây bụi, diệt bọ gậy, thực hiện việc ngủ màn để tránh muỗi đốt, hạn chế đến những vùng đang có dịch sốt rét lưu hành
  • Điều trị tích cực ở những bệnh nhân mắc các bệnh tan huyết bẩm sinh

Những biện pháp phòng ngừa vàng da tại gan:

  • Bạn cần tiêm phòng vắc- xin viêm gan, đặc biệt là viêm gan B
  • Hạn chế tối đa sử dụng rượu bia và đồ uống có cồn, tốt nhất là không dùng nếu có thể
  • Hạn chế sử dụng thuốc tây kéo dài, nếu bắt buộc phải sử dụng lâu năm thì cần có các biện pháp thích hợp để bảo vệ gan,…
Tiêm vắc xin viêm gan

Tiêm vắc xin viêm gan

Những biện pháp phòng ngừa vàng da sau gan:

  • Nếu bạn đang mắc các bệnh về đường dẫn mật như hẹp ống mật, tắc nghẽn ống mật thì bạn cần được điều trị dứt điểm.
  • Hạn chế sử dụng thức ăn chứa hàm lượng cholesterol cao vì có thể dẫn đến sỏi mật.
  • Tẩy giun định kỳ để tránh hiện tượng giun chui ống mật

Bài viết trên đây đã chia sẻ cho bạn những kiến thức về chứng bệnh vàng da bao gồm triệu chứng của bệnh, các nguyên nhân gây vàng da, đặc biệt là vàng da tại gan và cách phòng tránh vàng da.

Các bạn có thể truy cập vào trang web của  THteashop  để tìm hiểu các thông tin bổ ích khác về bệnh gan hoặc nếu có những thắc mắc chưa được giải đáp và có nhu cầu tìm mua những sản phẩm mát gan, dưỡng gan chất lượng trên thị trường hiện nay thì có thể liên hệ đến HOTLINE 18006091 để được các chuyên gia của tư vấn miễn phí.

Chia sẻ bài viết


DMCA.com Protection Status
You cannot copy content of this page
Contact Me on Zalo
1800 6091