Vàng Da Trước Gan, Bệnh Lý Nguy Hiểm Chớ Nên Coi Thường

[banner id="7762"]

Vàng Da Trước Gan, Bệnh Lý Nguy Hiểm Chớ Nên Coi Thường

Vàng da trước gan hay còn được gọi là vàng da tan huyết. Nguyên nhân xuất phát từ sự bất thường tại hồng cầu hay các yếu tố ngoài hồng cầu như miễn dịch (bất đồng nhóm máu, tai biến truyền máu..) và không do miễn dịch (sốt rét, miễn dịch…). Trong bài viết dưới đây, đội ngũ bác sĩ của THteaShop rất mong có thể cung cấp cho quý độc giả một số thông tin về bệnh vàng da trước gan như: nguyên nhân, triệu chứng, cách phát hiện và phương pháp điều trị.

1.Vàng da là bệnh lý gì, có nguy hiểm không?

Vàng da là bệnh lý có thể nhận biết được thông qua mắt thường. Biểu hiện bên ngoài dễ thấy là da (vùng mặt, bàn tay, thậm chí là toàn thân) và niêm mạc có màu vàng.

Nguyên nhân gây nên vàng da là do nồng độ bilirubin trong máu tăng cao và mức độ vàng da phụ thuộc vào nồng độ bilirubin trong máu. Nồng độ bilirubin trong máu tăng cao thường bắt nguồn từ các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. 

Có hai dạng bilirubin trong cơ thể là bilirubin tự do và bilirubin kết hợp. Quá trình hình thành và di chuyển của chúng trong cơ thể được tóm tắt như sau:

  • Bilirubin tự do được tạo ra do hồng cầu vỡ thay thế bằng hồng cầu mới. Bilirubin tự do lưu truyền trong máu, khi qua gan, nhờ vào các tế bào gan và men gan mà dạng tự do biến đổi cấu trúc và tạo nên bilirubin kết hợp (dạng bilirubin này tan trong nước).
  • Bilirubin kết hợp sẽ được các tế bào gan đưa  đến ống mật, hòa vào dịch mật và trở thành thành phần của dịch mật. Mạng lưới ống dẫn mật đưa dịch mật đến ống dẫn mật chủ và đổ vào tá tràng.

Do đó mà bilirubin xuất hiện trong phân, đây cũng là nguyên nhân khiến phân có màu vàng. Và vì vậy mà chúng ta có thể chia ra ba nhóm nguyên nhân gây nên bệnh vàng da:

Vàng da trước gan

Bệnh vàng da gây nên do tăng hủy hồng cầu khiến nồng độ bilirubin tự do trong máu tăng cao.

Vàng da tại gan

Có 3 nhóm nguyên nhân gây ra vàng da tại gan

  • Nhóm thứ nhất

Do rối loạn vận chuyển bilirubin tự do qua màng tế bào nhu mô gan. Ví dụ: bệnh vàng da có tính chất di truyền (Gilbert) dẫn đến giảm đưa bilirubin tự do từ máu vào tế bào gan, biểu hiện tăng bilirubin tự do và vàng da nhẹ.

  • Nhóm thứ hai

Rối loạn quá trình chuyển bilirubin tự do thành bilirubin kết hợp. Ví dụ: bệnh Crigler Najjara do thiếu enzyme transferase gây tăng nồng độ bilirubin tự do trong máu.

  • Nhóm thứ ba

Do tổn thương tế bào nhu mô gan và rối loạn bài tiết mật nên trong máu tăng cả bilirubin tự do (tế bào gan bị tổn thương) và bilirubin kết hợp (rối loạn bài tiết mật) nên có vàng da nhưng phân nhạt màu.

Nguyên nhân gây vàng da loại này thường do nhiễm độc (phospho, benzol, iodofoc…), nhiễm khuẩn (nhiễm khuẩn huyết, giang mai),nhiễm virus viêm gan.

>>>> Tham khảo thêm: Vàng Da Tại Gan Có Thể Là Hậu Quả Của Những Nguyên Do Nào

Vàng da sau gan

Mật từ gan không xuống được ruột nên bị ứ lại, tăng áp lực và tràn vào máu gây vàng da rất nặng, nước tiểu vàng, phân nhạt màu.

Trong khuôn khổ bài viết dưới đây, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về vàng da trước gan, các biểu hiện, nguyên nhân và phương pháp điều trị.

co-nhieu-nguyen-nhan-anh-huong-bilirubin

Bệnh vàng da do ba nhóm nguyên nhân: trước gan, tại gan và sau gan gây ra

2. Nguyên nhân gây vàng da trước gan

Vàng da trước gan còn được gọi là vàng da tan huyết, nguyên nhân là do tan hồng cầu quá mức. Một số nguyên nhân dẫn đến tan hồng cầu là do truyền nhầm nhóm máu, tan máu tự miễn, bất thường cấu trúc màng hồng cầu….Dưới đây là tổng hợp một số nguyên nhân dẫn đến tan huyết gây bệnh vàng da.

2.1.Bệnh hồng cầu hình cầu di truyền

Bệnh này còn được biết đến với một số tên gọi khác như bệnh vàng da gia đình mạn tính, vàng da tan máu bẩm sinh, thiếu máu hồng cầu hình cầu, hồng cầu hình cầu gia đình.

Nguyên nhân gây ra bệnh này là do biến đổi gen trội trên nhiễm sắc thể thường. Diện tích bề mặt màng tế bào rất nhỏ so với chất nội bào. Sự giảm diện tích bề mặt làm tính mềm dẻo của hồng cầu bị suy yếu. Do vậy mà khi đi qua hệ vi tuần hoàn, các mạch máu nhỏ thì hồng cầu dễ vỡ.

Đặc trưng của bệnh thường thấy là: tan máu, hồng cầu hình cầu, thiếu máu….

2.2.Thiếu men di truyền G6PD gây vàng da trước gan

Khiếm khuyết di truyền gây thiếu men G6PD là do bất thường nhiễm sắc thể dễ tính từ bố, mẹ, bệnh do di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể X. Con trai thường mắc bệnh này hơn con gái.

Nguyên nhân gây tan máu do thiếu G6PD là do người bệnh phơi nhiễm với các tác nhân oxy hóa như: virus viêm gan, các loại thuốc chống sốt rét (primaquin, chloroquine), các loại thực phẩm giàu chất oxy hóa như: đậu fava, đậu tằm…

Vì vậy mà thiếu G6PD sẽ khiến hồng cầu dễ bị oxy hóa hơn, chuyển sang dạng methemoglobin không có khả năng vận chuyển oxy. Tan máu xảy ra khi hồng cầu di chuyển qua các mạch máu hẹp của lách. Và sự tan máu xảy ra sau khi tiếp xúc với tác nhân oxy hóa 2 đến 3 ngày.

Mức độ thiếu hụt G6PD phụ thuộc vào từng người nên mức độ vàng da trước gan cũng khác nhau ở các nhóm đối tượng khác nhau.

  • Đối với trẻ sơ sinh nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như bại não, ảnh hưởng đến trí não không hồi phục.
  • Người lớn và trẻ em mắc bệnh thường không có biểu hiện nhiều nhưng bệnh có thể trở nặng nếu tiếp xúc với một số yếu tố khởi phát: sốt, các loại thuốc giảm đau, kháng sinh…
vang-da-truoc-gan-2-min

Thiếu men G6PD gây vàng da trước gan

2.3. Thiếu máu hồng cầu hình liềm gây vàng da trước gan

Nguyên nhân vàng da trước gan do hồng cầu hình liềm là do sự thay đổi chuỗi acid amin tạo nên hồng cầu làm biến đổi cấu trúc hồng cầu. Đây là căn bệnh di truyền nhiễm sắc thể gen lặn trên gen thường. 

Khi hồng cầu chuyển sang hình liềm thì sẽ ảnh hưởng đến độ đàn hồi và khả năng kết dính khi di chuyển qua các tiểu tĩnh mạch của hồng cầu. Khi màng dễ dính với lớp nội mô sẽ gây ra hiện tượng thiếu máu và mất khả năng uốn cong khi di chuyển qua các mao mạch nhỏ nên hồng cầu dễ vỡ (thiếu máu tan huyết)

Các biểu hiện của bệnh hồng cầu hình liềm là thiếu máu, do vậy mà cơ thể thiếu oxy và chất dinh dưỡng nên thường xuyên mệt mỏi, thiếu năng lượng cho hoạt động. Ở trẻ nhỏ thì có thể gây chậm lớn, biếng ăn, suy nhược, chậm lớn. Do có sự ngăn cản máu di chuyển trong cơ thể nên dễ xuất hiện các cơn đau, sưng tấy khắp người.

Ngoài ra thị lực cũng có thể bị ảnh hưởng do các mạch máu ở vùng giác mạc bị bít lại bởi hồng cầu hình lưỡi liềm.

2.4.Thiếu máu tan huyết tự miễn 

Vàng da trước gan do thiếu máu tan huyết tự miễn là do sự hình thành các kháng thể chống lại kháng nguyên trên màng hồng cầu. Các kháng thể thường gặp như IgG, IgM gắn bổ thể sẽ gây ra hiện tượng vỡ hồng cầu nội mạch trên bề mặt hồng cầu. 

Một số nguyên nhân gây ra thiếu máu có thể do sự bất thường nhóm máu Rh giữa mẹ và trẻ sơ sinh, truyền nhầm nhóm máu, sự kích thích bởi kháng nguyên độc vật hoặc thực vật…

Các biểu hiện lâm sàng của thiếu máu tan huyết ngoài vàng da còn có thiếu máu, sốt, nước tiểu đỏ, lách có thể to hoặc không.

vang-da-truoc-gan-3-min

Vàng da trước gan do thiếu máu tan huyết tự miễn, lách có thể to hoặc không

2.5.Vàng da trước gan do bệnh sốt rét

Bệnh vàng da trước gan do sốt rét do các kí sinh trùng sốt rét kí sinh trên người bệnh gây nên. Loại kí sinh trùng này sinh trưởng tại gan, sau đó di chuyển đến hồng cầu, trong quá trình sinh trưởng chúng sẽ làm vỡ hồng cầu. Vì vậy mà ở những người bệnh sốt rét thường đi kèm với triệu chứng vàng da.

Bên cạnh vàng da thì người bệnh sốt rét thường có một số triệu chứng khác như sốt, gan lách to, rối loạn hoạt động của hệ mật, tụy. Ở một số người bệnh, bệnh có thể chuyển sang bệnh sốt rét ác tính, di cư lên não và tỷ lệ tử vong có thể lên đến 40%.

Điều trị bệnh sốt rét khỏi hoàn toàn thì vàng da cũng biến mất. Tuy nhiên điều trị sốt rét cần chú ý điều trị trên cả vùng dân cư để tránh hiện tượng lây nhiễm hay người bệnh mang kí sinh trùng ở thể ngủ….

2.6.Bệnh tan huyết trẻ sơ sinh

Tương tự như thiếu máu do miễn dịch. Nguyên nhân gây tan huyết ở trẻ sơ sinh là do các kháng thể ở máu người mẹ đi qua hàng rào nhau thai, gắn với các hồng cầu trong tuần hoàn của thai nhi dẫn đến hiện tượng vỡ hồng cầu và gây ra vàng da trước gan.

Sự bất đồng ở nhóm máu giữa mẹ và bé như hệ nhóm máu Rh, ABO đều là nguyên nhân dẫn đến vỡ hồng cầu. Bệnh có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng, thậm chí có thể dẫn đến thai chết lưu.

Ở trẻ em sơ sinh thì vàng da xuất hiện trong vòng 24h sau khi sinh, có thể xuất hiện gan, lách to, thiếu máu. Một số biểu hiện ở não như trẻ bị co giật, ngủ li bì, trẻ không bú…

tre-em-co-the-gap-bien-chung-nao

Vàng da trước gan ở trẻ sơ sinh có thể dẫn đến tử vong

2.7.Vàng da trước gan do bệnh lý mao mạch

Sự xuất hiện của các sợi fibrin ở mao mạch sẽ ảnh hưởng đến sự di chuyển của hồng cầu khi đi qua các mao mạch. Lúc này hồng cầu sẽ mất khả năng uốn cong, độ mềm dẻo khi đi qua mạch máu nên dễ xảy ra hiện tượng vỡ hồng cầu.

Hậu quả của sự bất thường ở mao mạch ngoài gây ra vỡ hồng cầu, vàng da, thiếu máu, còn làm thoái hóa vách mạch lâu dài gây ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn chung.

3.Biểu hiện của bệnh vàng da trước gan

Vàng da trước gan sẽ có biểu hiện là vùng da và niêm mạc ở mặt, thân, các chi, kết mạc mắt bị vàng. 

  • Màu sắc nước tiểu

Mặc dù lượng bilirubin tự do trong máu tăng cao nhưng lại không xuất hiện trong thành phần nước tiểu vì bilirubin tự do không tan trong nước. Do đó, không có hiện tượng nước tiểu vàng. 

  • Màu sắc phân

Hoạt động của gan ở những người vàng da trước gan hoàn toàn bình thường nên khi tăng nồng độ dạng tự do trong máu thì gan sẽ tăng cường quá trình chuyển bilirubin tự do thành bilirubin kết hợp. Bilirubin kết hợp được thải ra ngoài qua phân nên phân có màu vàng sẫm hơn bình thường. 

  • Sốt

Bên cạnh vàng da trước gan thì bệnh nhân thường có biểu hiện sốt do khi hồng cầu bị phá hủy sẽ làm giải phóng ra các độc tố, khiến trung tâm điều nhiệt ở não của người bệnh có thể bị ảnh hưởng. Và sốt là cơ chế phòng vệ của cơ thể trước các độc tố.

  • Lách to, gan to

Hồng cầu vỡ, biến đổi cấu trúc hồng cầu (hình liềm), thiếu máu tự miễn đều dẫn đến gan, lách to. Người bệnh sẽ có biểu hiện đau bụng, có thể lan lên vùng vai. mệt mỏi, dễ chảy máu.

Người lách to gặp nhiều nguy hiểm hơn khi bị nhiễm trùng, ảnh hưởng đến sự lọc máu và tạo máu trong cơ thể. Với gan, khi hoạt động chức năng bị suy yếu sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình chuyển hóa, giải độc của của cơ thể.

>>>> Tìm hiểu thêm: Chức Năng Gan Bị Suy Yếu Cần Lưu Tâm Hơn Đến Những Vấn Đề Gì?

Trên đây là một số biểu hiện của bệnh vàng da trước gan, triệu chứng dễ quan sát nhất chính là màu sắc da, niêm mạc và màu sắc phân và nước tiểu.

Ngoài ra cũng cần chú ý đến các cơn đau bụng, sốt bất thường thì cũng có thể là dấu hiệu của nhiều căn bệnh nguy hiểm khác. Hãy đến cơ sở y tế để được các bác sĩ chẩn đoán và nhận sự điều trị thích hợp.

Biểu hiện vàng da


Các biểu hiện của vàng da trước gan xuất hiện ở nhiều bộ phận trên cơ thể.

4.Cần làm gì khi bị vàng da?

4.1.Chẩn đoán

Khi xuất hiện những triệu chứng bệnh lý vàng da hay những cơn đau ở vùng gan và lách, người bệnh cần đến các cơ sở y tế để được các bác sĩ thăm khám và chẩn đoán.

Dựa vào tiểu sử, tình trạng sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống, khám lâm sàng và kết quả của xét nghiệm máu kiểm tra nồng độ bilirubin trong máu bác sĩ sẽ đưa ra kết luận.

Dưới đây là một số xét nghiệm mà bệnh nhân thường sẽ được chỉ định làm để chẩn đoán:

  • Xét nghiệm máu nhằm xác định nồng độ bilirubin. Vàng da thường được xác định khi tổng lượng bilirubin trong huyết tương lớn hơn 2mg/dL.
  • Siêu âm bụng, các cơ quan nội tạng
  • Xét nghiệm công thức gan, xét nghiệm viêm gan siêu vi thể.
  • Chụp sinh thiết gan
  • Nội soi mật và tụy
  • Chụp CT vùng ổ bụng

4.2. Điều trị

Dựa vào kết quả xét nghiệm, bác sĩ sẽ kết luận nguyên nhân gây vàng da. Tùy diễn biến bệnh, thể trạng bệnh nhân, bác sĩ sẽ đưa ra các phác đồ điều trị phù hợp.

Bệnh nhân có thể được chỉ định điều trị bằng thuốc hoặc trong các trường hợp bệnh diễn biến nặng thì bệnh nhân sẽ phải tiến hành phẫu thuật để điều trị dứt điểm. 

Người bệnh cần kiên trì và tuân thủ phác đồ điều trị và hướng dẫn của bác sĩ để có được kết quả điều trị tốt nhất.

5. Phòng ngừa bệnh vàng da trước gan

Vàng da trước gan do vỡ hồng cầu gây nên, chính vì vậy chúng ta có thể thực hiện một số biện pháp để phòng ngừa và ngăn chặn bệnh vàng da cũng như các hậu quả nghiêm trọng, biến chứng của bệnh vàng da.

  • Xây dựng lối sống lành mạnh

Xây dựng một chế độ ăn uống khoa học và hợp lý, cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cơ thể. Điều này sẽ giúp cho quá trình tạo máu trong cơ thể được diễn ra thuận lợi, cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho quá trình phát triển của người bệnh.

Các nhóm chất dinh dưỡng cần thiết như chất béo, đạm, vitamin và khoáng chất có rất nhiều trong các loại thịt cá và rau củ quả tươi. 

  • Thường xuyên tập thể dục thể thao

Rèn luyện thường xuyên sẽ giúp cơ thể luôn tràn đầy sức sống và tăng cường hệ miễn dịch, sức đề kháng cho cơ thể.

>>>> Tham khảo ngay: Các Bài Tập Yoga Được Xây Dựng Tốt Cho Gan Bạn Nên Thử

  • Tránh xa bia rượu, các chất kích thích và thức ăn chiên rán, không rõ nguồn gốc. 
  • Đối với người ở vùng sốt rét lưu hành thì cần chú ý điều trị bệnh triệt để. Tuân thủ phác đồ điều trị, điều trị trên diện rộng và thực hiện nghiêm việc quản lý người bệnh sau khi nhiễm sốt rét.
  • Tránh tiếp xúc với các nhân oxy hóa, gây bệnh vàng da.
  • Phụ nữ mang thai cần khám bác sĩ định kỳ, đặc biệt ở những tháng cuối thai kì để tránh hiện tượng sảy thai và các ảnh hưởng nguy hiểm đến sức khỏe của trẻ.
  • Với trẻ em bị vàng da mức độ nhẹ có thể cho trẻ tắm nắng vào thời gian 7 đến 7h30 sáng rất tốt cho trẻ.

Và đó là một số biện pháp phòng tránh bệnh vàng da cho trẻ em cũng như người lớn mà quý độc giả cần chú ý và có thể tham khảo và thực hành.

Các biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa vàng da

Bài viết trên đây hy vọng đã cung cấp cho quý độc giả những kiến thức bổ ích về một vấn đề bệnh lý ở gan rất thường gặp nhưng thường xuyên bị nhầm lẫn – vàng da trước gan.

Hi vọng rằng thông qua bài viết, quý độc giả đã có được những thông tin hữu ích về nguyên nhân, biểu hiện, cách phòng tránh và điều trị vàng da trước gan an toàn và hiệu quả. Đội ngũ chuyên gia và bác sĩ của THteashop sẵn sàng giải đáp mọi thông tin chi tiết về chuyên sâu hơn cho quý độc giả về bệnh gan cũng như các bệnh lý khác. Vui lòng liên hệ HOTLINE 18006091 để chuyên gia của chúng tôi có thể giúp đỡ quý vị.

Chia sẻ bài viết


DMCA.com Protection Status
You cannot copy content of this page
Contact Me on Zalo
1800 6091